Ovaj članak je prvi deo serijala od pet delova koji će se baviti razvojem Komunističke partije Filipina (KPF), sa fokusom na njeno oružano krilo Nova Narodna Armija (NNA). Pošto svoje korene vuče iz bogatog revolucionarnog iskustva filipinskog naroda, počećemo od samog početka. Prvi deo će se baviti pobunama Filipinaca protiv španskih vlasti i prvim okršajima sa američkim imperijalizmom, tokom kojih se formirala prva filipinska gerila.
Zatim ćemo analizirati nacionalnooslobodilački rat tokom i nakon Drugog svetskog rata sve do osnivanja današnje KPF. Iniciranjem Dugotrajnog narodnog rata1 1969. godine započinje istorija NNA, koju ćemo detaljno proći sve do današnjeg dana.
Pobune protiv Španije
Pobune od 16. do 19. veka
Filipini su država sa bogatom istorijom otpora okupatorima. Prve pobune su se dogodile sa početkom španske kolonizacija Filipina sredinom 16. veka. Zbog klasne prirode filipinskog društva pre španske kolonizacije jedine klase koje su mogle da organizuju mase za pobunu su bile bivše vladajuće i srednje klase, koje su postale egzistencijalno ugrožene sa španskom okupacijom.
Manjak zajedničkih interesa tih klasa i geografska podeljenost su sveli sve pobune do 19. veka na sporadične i male. Kao takve organizovana španska vojska je mogla sa relativno malo muke i gubitaka da ih uguši. Tokom tri veka španske okupacije praktično su izbrisane klase koje su postojale pre kolonizacije i stvorene su nove. Na samom vrhu su se nalazili veoma bogati Španski zemljoposednici i kolonijalna birokratija, koji su posedovali skoro sve proizvodne snage.
U upravljanju su im pomagali kompradorski Filipinci, koji su dobijali privilegije u zamenu za efikasnu kontrolu nad potlačenim masama. Veliku većinu stanovništva su činile potlačene klase seljaka, zanatlija i ostalih radnika, koji su davali svoj višak vrednosti vladajućim klasama. Između njih su se nalazili filipinski trgovci i neke zanatlije kao srednje klase.
Razvoj situacije u 19. veku
Razvojem proizvodnih snaga i otvaranjem Filipina svetskom tržištu drastično se menja klasna kompozicija. Celo filipinsko društvo biva organizovano kako bi odgovaralo novim potrebama svetskog tržišta, a sami Filipini bivaju poređeni istom. Rascepkano seljaštvo biva organizovano da uzgaja samo nekoliko vrsta robe ili pretežno jednu. Eksploatacija se povećava i seljaštvo se povezuje pod velikim zemljoposednicima, da radi i na svojoj zemlji i na tuđoj zemlji.
Neki seljaci uspevaju da se probiju i sa pojačanom ekonomskom aktivnošću se stvara i srednje seljaštvo. Gradovi su pratili razvoj situacije na selu i u gradovima se stvara urbana sitna buržoazija – intelektualni radnici, sitni trgovci, vlasnici zanatskih radnjii stvara se urbana sitna buržoazija – intelektualni radnici, sitni trgovci, vlasnici sve većih zanatskih radnji itd.
Sve veća ekonomska povezanost, menjanje klase kompozicije, posledično ujedinjenje masa pod nacionalni identitet i gubitak moći španske imperije stvaraju plodno tlo za pobunu. Dotadašnje lokalne i nepovezane pobune početkom 19. veka bivaju sve obimnije, povezanije i češće.
Filipinska revolucija 1896. godine
Krajem 19. veka dolazi do najveće i najorganizovanije pobune u istoriji Filipina. Opremljeni dotadašnjim iskustvom, u momentu kada španska imperija nije nikada slabija bila, srednji seljaci organizuju sitno seljaštvo, dok urbana sitna buržoazija organizuje po gradovima, a najviše doprinosi ideološki. Veliku ulogu naravno igra i nacionalna buržoazija, koja vremenom i preuzima liderstvo pokreta.
Politički aktivizam masa rađa mnogobrojne organizacije koje za cilj imaju borbu protiv španskih vlasti. Jedna od najvećih i najbolje organizovanih grupa u Filipinima se zvala Katipunan, čiji je jedan od vođa bio Andres Bonifacio. Čovek koga filipinski komunisti smatraju prvim velikim borcem protiv imperijalizma. Njegove ideje su služile kao ideološka podloga filipinskim komunistima pre pokretanja Dugotrajnog narodnog rata i bile su deo Prvog velikog rektifikacionog pokreta.
Pre nego što su uspeli da započnu pobunu, španska kolonijalna policija otriva organizaciju i u avgustu 1896. godine hapsi njene lidere. Međutim, tim potezom je postigla upravo suprotno. Lideri koji nisu bili uhapšeni se sastaju u Quezon city-ju i pokreću pobunu. Pobuna je bila antiimperijalistička, usmerena protiv španskih kolonijalnih vlasti i lokalnih kompradora.
Nakon nekoliko bitaka revolucionari se uprkos manjku opreme i obuke pokazuju u borbui, ohrabrujući ostale da se pobune. Ubrzo se pobuna širi na celu državu, ali se zbog većih grešaka početno liderstvo praktično smenjuje i dolazi novo. Bez snažne ideološke podloge novo liderstvo se nakon godinu dana borbi prodaje, potpisujući primirje u zamenu za novac. Španske vlasti naravno nisu ni isplatile izdajnike, ali jesu iskoristile situaciju da bi krenuli u čišćenje ostatka otpora.
Nije im pošlo za rukom i sa početkom i lošim razvojem Špansko-Američkog rata 1989. godine Španija odustaje od Filipina. Tokom mirovnih pregovora Španija prodaje Filipine Americi za veoma nisku cenu i Amerika preuzima kontrolu.
Uspešna primena gerilskog ratovanja – prva filipinska gerila
Filipinska revolucija 1896. godine je videla veoma efikasnu primenu gerilskog ratovanja. Iako su se gerilske taktike i ranije koristile protiv španske okupacije, klasna kompozicija je sada omogućila njihovu širu i efikasniju primenu. Jačanjem buržoazije u Španiji i prelaskom na robnu proizvodnju, vladajuće klase u Filipinima organizuju mase po novoj ekonomskoj logici. Mase se ujedinjuju kroz masovnu proizvodnju robe, kako na selu, tako i u gradu. Istovremeno se stvara i filipinska nacionalna buržoazija, koja za cilj ima svraganje španskih vlasti i dolaska na vlast. Vladajuće klase na taj način, ni same ne znajući, postavljaju temelje za nacionalno ujedinjenje filipinskih masa i stvaranja već pomenutih organizacija. Organizacija koje će ih na kraju i dovesti do poraza i povlačenja sa Filipina.
Kako i način ratovanja proizilazi iz klasne podele društva, dobija se mogućnost mobilizacije masa, kao i jedinstvene komande. Katipunan preuzima liderstvo pružajući ideološku potporu i preuzimajući organizovanje na strateškom i operativnom nivou. Međutim, kako bi preživela proboje španskih službi u lokalne organizacije, ćelijama se dodeljuje taktička autonomija i kontakt između njih i centralnog liderstva se svodi na minimum.
Takva organizacija se pokazuje veoma uspešnom i fleksibilnom. Gerilski napadi nanose ogromne materijalne i ljudske gubitke okupatorima. Nemogućnost španskih službi da prodru u centralni komitet omogućava revolucionarima da prodru u španske kolonijalne organizacije. Vojska i kolonijalna uprava bivaju infiltrirane i revolucionari dobijaju ogromnu prednost kroz obaveštajne podatke.
Uprkos brojnim greškama koje su napravljene, a koje će se najviše pokazati u Filipinsko-Američkom ratu, Katipunan postavlja temelje budućeg gerilskog i antiimperijalističkog ratovanja u Filipinima. Upravo zato će kasnije filipinski komunisti, tokom Drugog svetskog rata i prilikom pokretanja Dugotrajnog narodnog rata 1969. godine naučiti iz te pobune brojne lekcije i primeniti ih na svoje doba.
Borba protiv američke okupacije – Filipinska republika
Mlada američka buržoazija u usponu se pokazuje kao mnogo jači i opasniji neprijatelj od polufeudalne Španske imperije u zalasku. Nakon povlačenja Španaca filipinski revolucionari proglašavaju nezavisne Filipine i počinje Filipinsko-Američki rat.
Rat zvanično počinje u februaru 1899. sa Bitkom za Manilu. Kako su filipinski revolucionari sada zauzelu čitavu teritoriju Filipina i oterali španske vlasti, gerilska vojska se pretvorila u konvencionalnu vojsku. Međutim, američka vojska je bilo mnogo bolje opremljena i organizovana, posedujući brojno operativno i strateško naoružavnje kao što su artiljerija i podrška ratnih brodova.
Filipinska konvencionalna vojska nije bila ravna američkoj vojsci, koja je kroz nju u urbanim sredinama prošla kao nožem kroz puter. Vojska biva primorana da se povuče na nepristupačniji ruralni teren i da se vrati na gerilski način ratovanja. Iako su Filipinci bili više upoznati i bolji u gerilskom načinu ratovanja od konvencionalnog, Amerikanci su bili daleko efikasniji i brutalniji u protupobunjeničkim operacijama.
Jedini način da se pobedi narodni rat jeste brutalnom borbom protiv samog naroda i iskorišćavanjem mana liderstva. Amerikanci su počeli da primenjuju strategiju spaljene zemlje, napravljeni su brojni koncentracioni logori i uništavana su čitava sela, koja su se sumnjičila da pomažu gerilcima. Na kraju, zbog ogromnih grešaka liderstva i brutalnih taktika američkih imperijalista, Amerikanci uništavaju organizovani otpor i pobeđuju 1902. godine.
Greške liderstva
Najveća greška liderstva jeste što se previše oslanjao na nacionalnu buržoaziju. Umesto fokusiranja na agrarnu reformu i prava radništva, fokus je bio isključivo na nacionalnu borbu. Odatle su proizišle i sve druge greške.
Buržoaska revolucija
Jedino kome je u interesu potpuno oslobađanje od imperijalista bez ikakvih pregovora i vaganja jesu potlačene mase – sitni seljaci i proletarijat. Oslobađanjem od Španaca nacionalna buržoazija je preuzela vlast i uspela je da organizuje mase pod svoj barjak. Ali da bi mase bile spremne da se u potpunosti žrtvuju za ideju moraju u tome videti i svoje interese. Videvši kroz godine ratovanja da se njihova pitanja neće rešiti kada filipinska buržoazija dođe na vlast na mesto američke, gubi se njihova podrška borbi.
Takođe, buržoazija ima svoje interese, veliki zemljoposednici svoje, a srednje seljaštvo i sitna buržoazija svoje. Ti interesi se mogu poklapati u borbi protiv okupatora, ali i ne moraju. Amerikanci su koristili razne interese, posebno vladajućih klasa, kako bi u pokret uveli podele i oslabili ga iznutra.
Pregovori i vaganja
Buržoazija se bori onoliko koliko joj je potrebno da ostvari svoje interese. Ukoliko vidi da joj u momentu ne odgovara borba ona će je i zaustaviti. Filipinska buržoazija je više puta pokušavala da pregovara sa imperijalistima, vagala je koliko se borba isplati u datom momentu i činivši slične stvari žestoko je kočila tok borbi, dovodivši do čestih gubitaka inicijative. Osim inicijative gubila se i želja masa za borbom, jer nisu videle ni sve svoje interese u njoj, ali ni dovoljno požrtvovanje liderstva.
Manjak povezanosti
Zbog prevelikog oslanjanja na nacionalnu buržoaziju nikada nije došlo do potpune povezanosti masa. I dalje se glavni fokus stavljao na okrug Luzon, dok su ostali delovi bili mnogo labavije povezani sa liderstvom. Za državu kao što su Filipini, koja je geografski veoma podeljena, to je bila fatalna greška. Jedinstva komanda je zato patila, a protiv tako jakog neprijatelja sve osim ideološki potkrpljene, vojno jedinstvene komande je bilo nedovoljno.
Postokupacioni period
Lokalne pobune su nastavljene, ali sa veoma malo uspeha, sve do Drugog svetskog rata. Direktnim okršajem imperijalista stvara se prostor za organizaciju nove narodne pobune, bogatije za prošla iskustva. Posebno se otvara prostor za komuniste koji se veoma vešto bore protiv okupatora i nastavljaju borbu i nakon poraza Japanaca.
- Dugotrajni narodni rat je vojna strategija koju je uveo lidera kineskih komunista, Mao Cedung, tokom Kineskog građanskog rata – Mao Cedung. Najviše se razlikovala od dotadašnjih komunističkih vojnih strategija po tome što se osim prepoznavanja sitnog seljaštva kao ogromnog saveznika proletarijata, dobrim delom i oslanjala na njega. “Dugotrajni” zato što je podrazumevala uspostavljanje baza među seljaštvom, čime bi se postepeno, ali sigurno okruživali gradovi. Ono je bilo nasuprot dotadašnjem mišljenju o revoluciji kao pobuni proletarijata u gradovima i brzim zauzimanjem industrijskih centara.
“Narodni” zbog toga što u njemu nije učestvovao samo proletarijat, već sve klase sa kojima je u savezu u tom momentu. Vremenom se strategija razvila da uopšteno uključuje strategiju uspostavljanja baza među klasama u savezu sa proletarijatom, gde je situacija za to najpovoljnija. Takođe, ključni element ove strategije jeste naravno gerilski rat, u kojem se pažljivo biraju mesto i vreme borbi sa mnogo jačim neprijateljem.
Najskoriji primer proširenog shvatanje te strategije možemo videti na primeru palestinskih komunista. Mnogi iz pokreta su rat sa Izraelom započetog 7. oktobra 2023. godine nazvali Dugotrajnim narodnim ratom. Upravo zbog primene gerilskih taktika, ujedinjenja proletarijata sa ostalim klasama i utemeljivanjem komunista među narodom kroz borbu protiv neprijatelja. ↩︎