Ovaj članak je drugi deo serijala od pet delova koji će se baviti razvojem Komunističke partije Filipina (KPF), sa fokusom na njeno oružano krilo Nova Narodna Armija (NNA). Članak će se baviti nacionalnooslobodilačkim ratom tokom i nakon Drugog svetskog rata. Pokazaće se kako su pokreti i pobune opisani u prethodnom članku, zajedno sa tim nacionalnooslobilačkim ratom, omogućili da komunisti izrade novu revolucionarnu teoriju i započnu narodnooslobodilački rat 1969. godine.
Drugi svetski rat
Japan napada Ameriku 7. decembra 1941. godine. Odmah zatim napada i Zapadne kolonije kako bi osigurao neophodne resurse i neutralisao vazduhoplovnu i pomorsku nadmoć Zapadnih imperijalista u regionu. Među njima su se našli i Filipini, koji su napadnuti sledećeg dana i koji su veoma brzo pali. Već početkom januara japanske trupe ulaze u Manilu, glavni grad Filipina. Međusobnom borbom buržoazije komunisti dobijaju šansu za osnivanje pokreta otpora.
Glavni razlog zašto su Filipini tako brzo pali je bila kolaboracija vladajućih klasa sa Japanom. Vladajuće klase — krupno seljaštvo, kolonijalna birokratija i razvijena buržoazija — bile su navikle na kompradorstvo, tj. služenje okupatoru. Promena okupatora nije suštinski donela ništa novo. Iako im je možda više odgovarala američka okupacija, nisu želeli da dovode svoje vlasništvo u opasnost, te su se rado stavili u službu novoj.
Osnivanje Hukbalaha
Ostaci konvencionalne vojske, koji su se učvrstili na pogodne položaje, još se nisu predali kada je počeo gerilski otpor. U martu 1942. godine lideri seljaštva se okupljaju i formiraju Hukbalah (skraćenica od Narodna antijapanska vojska). Formiranje su predvodili komunisti, čiji je cilj bio osnivanje širokog nacionalnog fronta za borbu protiv okupacije.
Komunisti dobijaju ogroman prostor za rad sa masama kroz borbu protiv okupacije. Jedina konkurencija su im bile proameričke gerile, koje je organizovalo antijapanski nastrojeno srednje seljaštvo i delovi nacionalne buržoazije.
Razvoj otpora
Hukbalah veoma brzo raste i do septembra 1942. godine u svojim redovima broji 3000 naoružanih gerilaca. Pokret se fokusirao na seljaštvo, ali je takođe bio veoma aktivan i u gradovima. U gradovima je izgrađen Jedinstveni odbrambeni bario1 korpus (BUDC), koji je služio uglavnom kao podrška organizacijama na selu. Organizovao je špijunske i logističke mreže u gradovima, ali je i sam izvodio akcije sabotaže i likvidacije kolaboratora i japanskih okupatora.
Sa većim brojem vojnika i većom teritorijom koju je trebalo braniti, Hukbalah se 1943. godine transformisao. Od sporadičnih malih akcija počeli su da organizuju napade po bataljonima, a kasnije i pukovima2. Nastavili su da oslobađaju teritorije, najviše po centralnom Luzonu u centralnim Filipinima, gde su uspostavljali svoju vlast.
Ogromne oslobođene teritorije i sve jači napadi su privukli pažnju Japanaca, koji su već početkom 1943. počeli sa velikim kontranapadima. Borci Hukabalaha se nisu najbolje pokazali u konvencionalnom ratu. Nedostatak naoružanja, obuke i logistike su naterali pokret da se vrati na manje jedinice i akcije. Takođe su bili primorani da postanu mobilniji, izbegavajući fiksne baze, kako ne bi postali laka meta Japanaca.
Do kraja 1943. godine inicijativa se vratila na njihovu stranu i izgrađene su jake mreže obaveštajaca i sabotera u gradovima, dok se na selima povećavao broj gerilaca i baza. Početkom 1944. godine svakome je bilo očigledno da će Japan izgubiti rat i grupe otpora su počele da se nadmeću za legitimnost među narodom. Pitanje koja će grupa otpora biti glavna na kraju rata jeste bilo pitanje buduće vlasti u Filipinima.
Sukobi sa Amerikancima i drugim gerilskim pokretima
Hukbalah je nastavio dalju gradnju i formalizaciju organizacije, koja je bila neophodna kako bi konsolidovao vlast u oslobođenim teritorijama kroz rad sa masama i kako bi pretvorio vojsku iz gerilske u konvencionalnu. Hukbalah je bio široki nacionalni front i iako je među liderstvom bilo dosta nekomunističkog kadra, komunisti su imali brojne funkcije i ogroman uticaj. Takav ogroman pokret, sa hiljadama ljudi iz potlačenih klasa pod oružjem, zadavali su ogroman strah Amerikancima i filipinskim vladajućim klasama.
Zato su Amerikanci odmah po oslobođenju Filipina od Japanaca 1945. godine krenuli u obračun sa Hukbalahom. Lideri su bili uhapšeni, a borci primorani da se razoružaju. Najsvesniji među njima su znali da ne mogu verovati novim okupatorima i filipinskim vladajućim klasama, te su sakrili oružja i sačuvali podzemne mreže.
Hukbalah pobuna
Pokušaj reformizma
Neki su pružili i aktivan otpor, ulazeći u česte sukobe sa američkim snagama i proameričkim gerilskim pokretima. Pošto Hukbalah nije bio ideološki homogen, pokret nije mogao da se snađe u posleratnim političkim igrama. Komunisti nisu uspeli da izgrade dovoljnu svest među narodom i da potpuno preuzmu liderstvo. Pokret je krenuo reformističkim putem i dok su vršeni napadi i masakri na jedinice Hukbalaha, liderstvo se bavilo izborima i pregovorima sa Amerikancima.
Socijalni programi koje je Hukbalah zamislio bili su daleko od dovoljnih za pravednu transformaciju društva, ali ni takvi nisu bili ispoštovani od strane novih vlasti. Ekonomska eksploatacija masa je nastavljena i pregovori i pokušaji reformi više nisu davali nikakve rezultate.
Sredinom 1946. godine Amerikanci odbijaju bilo kakvu pomoć borcima veteranima i pojačavaju maltretiranje kadrova Hukbalaha. Iz parlamenta izbacuju stranku koja je nastala ujedinjenjem frontovskih komunističkih i drugih progresivnih organizacija. Time narod u potpunosti gubi nadu u bilo kakav reformizam. Demobilisani borci počinju da se naoružavaju i kreće se sa izgradnjom mreža otpora. Krajem iste godine dolazi do okršaja sa policijom i okupacionom vojskom.
Otvorena pobuna
Sledeće, 1947. godine situacija eksalira u otvorenu pobunu, a država ide putem potpune represije. Bivši lideri se vraćaju, ali komunisti sada imaju mnogo veći uticaj. Pod njihovim uticajem nova Hukbalah vojska dobija ime Narodna oslobodilačka vojska (NOV).
Organizaciona struktura je bila praktično ista kao i ona tokom rata protiv Japanaca. Nova vojska filipinske države se pokazala veoma slabom i ređala je gubitak za gubitkom. Sa druge strane, NOV se sastojala od gerilaca veterana Drugog svetskog rata i zbog masovne narodne podrške je postigla za veoma kratko vreme ogromne rezulate. Na svom vrhuncu pokret 1948. godine brojao oko 13000 boraca, više nego bilo kada tokom japanske okupacije.
Međutim, pokretu je i dalje nedostajala jasna ideologija koja bi dala jasne ciljeve i potpuno centralizovano liderstvo. Takođe su pravili iste greške sa socijalnom politikom, koja se i dalje svodila na reformizam, a ne na radikalnije promene.
Shvativši da ne može sama da se izbori sa pobunjenicima, filipinska vlada poziva Ameriku u pomoć. Uz inostranu pomoć, vojne čistke i minimalne socijalne reforme filipinska država uspeva da pacifikuje deo naroda. NOV ne uviđa svoje greške i nastavlja da pravi iste, a nakon hapšenja čitavog centralnog komiteta Komunističke partije Filipina krajem 1950. godine pokret se raspada. Sledeće četiri godine filipinska država izvodi operacija čišćenja i 1954. se proglašava kraj pobune.
Socijalni aspekt Hukbalaha
Zbog svog karaktera široko nacionalnog pokreta otpora, glavni politički cilj je bio borba protiv i uništenje japanske okupatorske vojske i kolaboratorske vlade. Glavna ekonomska politika je bila sprečavanje pljačkanja seljaka i radnika od strane bandi, kolaboratora i japanske vojske. Međutim, pokret je imao i veoma progresivnu politiku, koja se fokusirala na agrarnu reformu i bolje radne uslove za seljaštvo i radništvo.
Upravo na taj način je uspevao da privuče mase Filipinaca. Sitne seljake i radnike, ali i srednje seljaštvo, urbanu sitnu buržoaziju i deo krupnih seljaka i nacionalne buržoazije koji nisu hteli da sarađuju direktno sa SAD.
Ipak, reforme nisu bile dovoljno radikalne i pokret nije imao jasno određenu ideologiju, zbog čega nije uspeo da privuče veću masu, neophodnu za jači otpor. Takođe, nesnalaženje sa kompleksnosti filipinske geografije i raznolikosti kulture ih je sprečilo da se prošire van Luzona. Pokret je imao svoje ćelije širom Filipina, ali jedina ozbiljna organizacija je bila u toj oblasti.
Usled ideoloških grešaka, pokret nikada ne dobija u potpunosti centralno liderstvo i organizaciju. Liderstvo preuzimaju uglavnom do tada apolitični ljudi, koji poprimaju levičarske ideje, ali ih ne razumeju i zato kasnije padaju u ruke buržoazije. Komunisti nikada ne uspevaju da konsoliduju liderstvo, a preveliko oslanjanje na seljaštvo je sprečavalo dalje razvijanje komunističkih kadrova.
Uprkos brojnim greškama i posledičnom uništenju pokreta, materijalni uslovi primoravaju narod na otpor i stvaraju se nove komunističke ćelije. Tada već veoma bogato revolucionarno iskustvo Filipinaca služi za ispravljanje grešaka i izvlačenje pouka. Spajajući dotadašnje znanje sa novim idejama rođenim iz Kineske kulturne revolucije i novim gibanjem masa, osniva se nova Komunistička partija Filipina, koja pokreće Dugotrajni narodni rat 1969. godine.
- Istorijska najmanja administrativna jedinica u Filipinima, na nivou zajednice sela ili blokova u gradovima. Predsedničkim dekretom su 1974. godine preimenovani u barangajs (barangay). ↩︎
- Najmanja jedinica je bila odred i brojala je oko 100 ljudi. Dalje su dva odreda formirala bataljon, a dva bataljona pukove. ↩︎